EPC voor zorginstellingen en woonzorgcentra: praktische gids

Zorginstellingen en woonzorgcentra vallen onder de structurele EPC NR verplichting, maar de praktische uitwerking ervan wijkt op een aantal punten af van een gewoon kantoorgebouw, precies omdat deze gebouwen continu bezet zijn en specifieke medische en zorggebonden installaties bevatten. Deze gids zet uit wat de verplichting concreet inhoudt, welke situaties specifiek zijn voor de zorgsector, en sluit af met een inschatting van hoe verstrengende comfortnormen de labels van deze gebouwen de komende jaren kunnen beïnvloeden.

Waarom zorginstellingen onder de structurele verplichting vallen

Bepaalde zorginstellingen worden in de Vlaamse regelgeving expliciet ondergebracht bij de gebouwcategorieën waarvoor de structurele EPC NR verplichting geldt, los van verkoop of verhuur. De onderliggende redenering is vergelijkbaar met die bij scholen: een aanzienlijk en continu energieverbruik, gecombineerd met een maatschappelijke voorbeeldfunctie binnen de klimaatdoelstellingen. Het attest moet daarom periodiek hernieuwd worden, ook wanneer een woonzorgcentrum al decennia door dezelfde uitbater beheerd wordt.

Continue bezetting als bepalende factor in de berekening

Een kenmerk dat woonzorgcentra en residentiële zorginstellingen onderscheidt van een kantoorgebouw of een school, is de continue bezetting. Een kantoor staat nachts en in het weekend grotendeels leeg, een woonzorgcentrum niet. Dit heeft een reëel effect op de energieprestatieberekening, aangezien verwarming, verlichting en ventilatie in een zorginstelling niet herleid kunnen worden tot een beperkt aantal kantooruren, maar over vierentwintig uur per dag ingecalculeerd moeten worden. Dit maakt de berekening voor dit type gebouw technisch complexer dan voor een gebouw met een klassiek dagpatroon, en verklaart mee waarom een EPC NR voor een zorginstelling doorgaans meer tijd van de energiedeskundige type D vraagt.

Medische en zorggebonden technische installaties

Naast de gebruikelijke technische installaties die bij elk EPC NR-gebouw bekeken worden, brengt een zorginstelling vaak bijkomende installaties met zich mee die specifieke aandacht vragen, zoals:

• Medische luchtbehandeling met verhoogde ventilatie-eisen in bepaalde afdelingen
• Aparte koelinstallaties voor medicatie- of voedselopslag
• Warmwaterproductie op grotere schaal voor verzorging en was
• Noodstroomvoorzieningen die niet als reguliere energiebron meetellen, maar wel als installatie geïnventariseerd worden
• Aangepaste liften en transportsystemen voor bedden en rolstoelen

Deze installaties zijn niet altijd door de uitbater zelf in detail gedocumenteerd, precies omdat ze vaak beheerd worden door een externe technische dienst of een gespecialiseerde onderhoudsfirma. Het is daarom aan te raden om voor het plaatsbezoek tijdig contact op te nemen met de verantwoordelijke technische dienst, zodat de nodige technische fiches en onderhoudsdossiers beschikbaar zijn, wat de nauwkeurigheid van het attest ten goede komt.

Gemengd zorgaanbod op één campus

Een situatie die specifiek is voor deze sector, is een campus die verschillende zorgvormen combineert, bijvoorbeeld een woonzorgcentrum met daarnaast assistentiewoningen, een dagverzorgingscentrum of een kortverblijf. Of dit als één functionele eenheid beoordeeld wordt of als afzonderlijke eenheden met elk hun eigen attest, hangt af van de bouwkundige samenhang en van gedeelde technische installaties tussen de verschillende zorgvormen. Assistentiewoningen nemen daarbij een bijzondere positie in, aangezien ze qua gebruik dichter bij een woning kunnen aanleunen dan bij een klassieke zorginstelling. Dit is een technische afbakening die het best vroeg in het traject met de energiedeskundige type D besproken wordt, om verrassingen bij de definitieve opmaak te vermijden.

Een vraag die de sector nog niet hardop stelt: verhogen striktere comfortnormen het energieverbruik van zorginstellingen

De onderstaande inzichten zijn onze eigen analyse en inschatting, gebaseerd op de richting die bestaande zorgregelgeving en klimaatdoelstellingen nu al aangeven. Het zijn geen bevestigde toekomstige maatregelen.

Zorginstellingen staan onder een dubbele, soms tegengestelde druk. Aan de ene kant moeten ze, net als andere niet-residentiële gebouwen, energetisch verbeteren richting de klimaatdoelstellingen. Aan de andere kant gelden voor kwetsbare bewoners vaak striktere comfort- en temperatuurnormen dan voor een gewoon kantoor, precies om gezondheidsredenen. Naarmate zorgregelgeving die comfortnormen verder aanscherpt, bijvoorbeeld rond een minimale binnentemperatuur of luchtkwaliteit, kan dat net leiden tot een hoger effectief energieverbruik in plaats van een lager verbruik, ook al isoleert de gebouwschil zelf beter. Het is een plausibel scenario dat deze twee beleidslijnen, klimaatdoelstellingen enerzijds en zorgcomfortnormen anderzijds, elkaar de komende jaren niet altijd naadloos zullen aanvullen, en dat de sector op een gegeven moment expliciet zal moeten aangeven hoe deze spanning opgelost wordt binnen de EPC-beoordeling.

Een tweede, minder besproken vraag betreft de vergelijkbaarheid van labels tussen zorginstellingen onderling. Een woonzorgcentrum in een verouderd gebouw met veel medische technische installaties zal structureel moeilijker een goed label behalen dan een instelling in een recent nieuwbouwgebouw met een eenvoudiger zorgaanbod, ook bij een even zorgvuldig beheer. Of een letterlabel bij zorginstellingen daarom wel een eerlijke maatstaf is voor het beheer door de uitbater, dan wel vooral de leeftijd en het type gebouw weerspiegelt, is een vraag die vandaag zelden expliciet gesteld wordt bij de interpretatie van deze labels.