Van ingenieur naar energiedeskundige type D: een realistisch carrièrepad

Wie als ingenieur een EPC-erkenning overweegt, loopt in de meeste algemene gidsen vast op een vergelijking die energiedeskundige type A en type D op een hoop gooit. Dit artikel maakt dat onderscheid expliciet en kijkt daarna vooruit naar wat de EPBD-verstrenging voor niet-residentiële gebouwen betekent voor de vraag naar type D-deskundigen in Vlaanderen.

Het opvallendste verschil voor wie van een technische achtergrond komt

Voor de residentiële erkenning, type A, is een basisopleiding bij een erkende opleidingsinstelling verplicht. Kandidaten moeten daarvoor minstens een diploma van gegradueerde of HBO5 hebben, samen met een basiskennis van bouwtechnieken en planlezen. Na de opleiding volgt een verplicht opstartexamen, dat sinds januari 2025 rechtstreeks door het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap wordt georganiseerd, met twee examenkansen binnen de geldigheidstermijn van het opleidingsattest.

Voor type D, de erkenning voor niet-residentiele gebouwen, ligt dit administratief anders. Op de officiele pagina van Vlaanderen.be over het opstarttraject van energiedeskundige type D staat expliciet dat er geen verplichte basisopleiding is. De enige formele stap voor de start is slagen voor het verplichte opstartexamen. Voor een ingenieur die tijdens de studie al bouwfysica, HVAC-berekeningen of energiebalansen heeft gezien, betekent dit dat de overstap in principe sneller kan verlopen dan bij type A, op voorwaarde dat de examenstof zelfstandig wordt voorbereid.

De stappen naar erkenning als energiedeskundige type D

• Slagen voor het verplichte opstartexamen, georganiseerd door het VEKA
• Registreren in de Energieprestatiedatabank en de verklaring op eer ondertekenen
• Een verplichte verzekering beroepsaansprakelijkheid afsluiten voor de start van de werkzaamheden
• Toegang laten regelen tot de softwaretoepassing EPC NR, als natuurlijk persoon of via een onderneming
• Om de vijf jaar slagen voor een periodiek examen om de erkenning te behouden

Na een geslaagd opstartexamen volgt de registratie in de Energieprestatiedatabank. Wie voor een onderneming werkt, heeft daarvoor een lokaal beheerder nodig die het recht EPC Niet-residentieel Gebruik toekent. Deze administratieve keten is bewust strikt opgezet, want de organisatie blijft aansprakelijk voor fouten van een energiedeskundige type D die nadien uit dienst treedt, tot de werkrelatie formeel wordt stopgezet in het gebruikersbeheer.

Hoeveel energiedeskundigen type D zijn er vandaag actief in Vlaanderen

Uit een nota van de Vlaamse Regering uit 2023 blijkt dat er destijds 172 unieke personen erkend waren als energiedeskundige type D, tegenover 2228 unieke personen als energiedeskundige type A, waarvan ongeveer duizend jaarlijks meer dan tien EPCs opstelden. Deze cijfers zijn ondertussen enkele jaren oud en het exacte actuele aantal kan het best gecontroleerd worden via de energiekaart van het VEKA, maar de verhouding illustreert dat de pool van erkende type D deskundigen aanzienlijk kleiner is dan die van type A.

Wat dit betekent voor de komende jaren

Op Europees niveau verplicht de herziene richtlijn energieprestatie van gebouwen, Richtlijn (EU) 2024/1275, de lidstaten om de 16 procent slechtst presterende niet-residentiele gebouwen tegen 2030 te renoveren tot een hoger energieprestatieniveau, en 26 procent tegen 2033. De omzetting van deze richtlijn in Belgische en Vlaamse regelgeving moet uiterlijk op 29 mei 2026 rond zijn. Elke renovatieverplichting van dit type steunt in de praktijk op een energieprestatiecertificaat als meet- en opvolgingsinstrument, wat voor niet-residentiele gebouwen de bevoegdheid van de energiedeskundige type D is.

Onze inschatting is dat deze verstrengde Europese termijnen de komende jaren voor een merkbare toename van de vraag naar energieprestatiecertificaten voor niet-residentiele gebouwen zullen zorgen, terwijl de huidige pool van erkende energiedeskundigen type D relatief klein is. Een plausibel scenario is dat de lage instapdrempel voor type D, zonder verplichte basisopleiding, mee bedoeld is om technisch geschoolde profielen, waaronder ingenieurs en architecten, sneller te laten instromen naarmate de vraag stijgt. Dit is geen bevestigd beleidsdoel van de Vlaamse overheid, maar een eigen interpretatie op basis van de vergelijking tussen de trajecten voor type A en type D.

Een vraag die de sector nog niet stelt: houdt de examencapaciteit de versnelling van de EPBD bij

Als de vraag naar niet-residentiele EPCs effectief toeneemt zodra de renovatieverplichtingen dichterbij komen, is het een logische maar nog niet publiek gestelde vraag of het VEKA voldoende examenmomenten voor het opstartexamen type D kan blijven organiseren om de instroom van nieuwe deskundigen gelijke tred te laten houden. Wij formuleren dit als een mogelijk toekomstig knelpunt, niet als een vaststaand feit, en het is een vraag die volgens onze analyse logisch volgt uit de combinatie van een beperkt aantal actieve type D deskundigen en Europese termijnen die vanaf 2027 tot 2033 stapsgewijs strakker worden.