Vrijstellingenbesluit 2026: wat betekent het voor je EPC-plicht?

Het Vrijstellingenbesluit 2026 wordt online vaak gekoppeld aan de EPC-plicht, maar dat is een vereenvoudiging. Het besluit wijzigt in de eerste plaats de vergunnings- en meldingsplicht voor renovatiewerken, niet de verplichting om een EPC te hebben bij verkoop of verhuur. Dit artikel legt het onderscheid uit en wijst op de ene plek waar het besluit wel degelijk raakt aan energieprestatie.

Wat het Vrijstellingenbesluit 2026 precies wijzigt

Op 6 februari 2026 keurde de Vlaamse Regering definitief een wijzigingsbesluit goed aan het Vrijstellingenbesluit van 16 juli 2010, dat vastlegt voor welke stedenbouwkundige handelingen geen omgevingsvergunning nodig is. Dit wijzigingsbesluit trad in werking op 1 maart 2026.

• Handelingen aan gevels en daken, inclusief stabiliteitswerken, zijn vrijgesteld van vergunning en van meldingsplicht; voorheen gold de vrijstelling enkel zonder stabiliteitswerken en zonder wijziging van het fysieke bouwvolume aan zij- en achtergevels en daken
• Het plaatsen van buitenisolatie tot maximaal 26 centimeter, inclusief afwerking, kan onder voorwaarden vergunningsvrij
• Alle binnenverbouwingen aan een hoofdzakelijk vergunde of vergund geachte woning of gebouw zijn vrijgesteld van vergunning, op voorwaarde dat er geen vergunningsplichtige functiewijziging gebeurt en de werken niet strijdig zijn met verordeningen, vergunningsvoorwaarden of lokale plannen
• Beschermd erfgoed valt buiten deze vrijstellingen en volgt een eigen toelatingssysteem

Wat dit niet verandert: de EPC-plicht bij verkoop en verhuur

De EPC-plicht, het moeten voorleggen van een geldig energieprestatiecertificaat bij de verkoop of verhuur van een woning of gebouweenheid, staat los van de vergunningsplicht voor de werken die aan dat gebouw zijn uitgevoerd. Of een renovatie nu vergunningsplichtig was of vrijgesteld, verandert niets aan de verplichting om bij een volgende verkoop of verhuur een geldig EPC voor te leggen. Het Vrijstellingenbesluit 2026 wijzigt op dat punt niets.

Waar het besluit wel raakt aan energieprestatie

De vrijstelling voor gevel- en dakwerken is gekoppeld aan een voorwaarde: de werken mogen de energieprestatie van het gebouw niet verslechteren. Volgens sectorcommentaar komt dit in de praktijk neer op de eis dat de EPC-klasse door de ingreep niet mag dalen. Deze interpretatie is afkomstig uit sectoranalyse en niet letterlijk zo verwoord in de officiele besluittekst, dus voor een concreet dossier blijft het aangewezen om de precieze formulering bij de gemeente of het departement Omgeving te verifieren.

De onzekere schakel: wat gebeurt er met de EPB-plicht

Omdat de EPB-plicht doorgaans gekoppeld is aan het al dan niet nodig zijn van een vergunning of melding, kan de EPB-plicht in bepaalde situaties mee wegvallen wanneer de werken nu vergunningsvrij zijn. Sectorbronnen wijzen op onduidelijkheid over wanneer de EPB-plicht na deze wijziging nog precies geldt, en op de bezorgdheid dat een deel van de renovatiemarkt hierdoor buiten het energiebeleid zou kunnen vallen, met mogelijk minder dossiers voor ingrijpende energetische renovatie (IER) als gevolg.

Wat dit betekent voor de komende jaren

Onze inschatting is dat deze vereenvoudiging op termijn kan botsen met de behoefte aan betrouwbare monitoring van de gebouwenvoorraad, net op het moment dat de renovatieplicht en de Europese EPBD-verstrenging vragen om aantoonbare verbetering van de energieprestatie van bestaande gebouwen. Minder verplichte EPB-dossiers betekent minder officieel geregistreerde data over renovaties die buiten een verkoop of verhuur om gebeuren. Dit is een eigen interpretatie op basis van de combinatie van beide regelingen, geen door de Vlaamse overheid bevestigd risico.

Een vraag die de sector nog niet stelt: wie controleert nog of de energieprestatie niet verslechtert

Als voor gevel- en dakwerken geen vergunning, melding of EPB-aangifte meer nodig is, is het een logische maar nog niet publiek gestelde vraag wie in de praktijk nog nagaat of de voorwaarde dat de energieprestatie niet mag verslechteren, effectief wordt gerespecteerd. Zonder een verplicht controlemoment lijkt dit in de praktijk vooral aantoonbaar te worden op het ogenblik van een volgend EPC bij verkoop of verhuur, wat voor woningen die niet snel van eigenaar wisselen jaren kan duren. Wij formuleren dit als een mogelijk handhavingsvraagstuk, niet als een vaststaand feit.